ÖİB ve Hazine: köprü otoyol kararı satış değil, ihale değil
ÖİB, kararın satış olmadığını ve mülkiyetin devlette kaldığını duyurdu. Hazine, 600 milyon dolarlık kâr iddiasının brüt gelir olduğunu söyledi.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB), 5 Eylül 2026'da Resmi Gazete'de yayımlanan köprü ve otoyol kararının ardından yazılı açıklama yaptı. Kurum, işlemin satış olmadığını, mülkiyetin devlette kaldığını ve söz konusu olanın süreli işletme hakkı olduğunu duyurdu. Kararın ihale anlamına gelmediği, ÖİB'nin yetkilendirildiği belirtildi. Ücretsiz otoyolların ücretli hale getirilmesi veya ek zam kararı olmadığı ifade edildi. Hazine ve Maliye Bakanlığı da aynı gün gelir iddialarına rakamla yanıt verdi.
Satış değil, süreli işletme hakkı
ÖİB'nin ilk cümlesi, kamuoyundaki "köprüler satıldı" okumasını düzeltti. Açıklamaya göre varlıkların mülkiyeti kamudadır. Özel taraf, belirlenecek süreyle işletme hakkını alabilir. Bu çerçeve, Resmi Gazete kararında yazılan 30 yıl ve mülkiyet devri yasağı ile uyumludur. Satış, tapunun el değiştirmesidir; işletme hakkı, süreli bir sözleşmedir. İki kavramın karışması, hem hukuki hem siyasi tartışmayı şişirir.
Yetkilendirme, idarenin hazırlık yapabilmesi için gerekir. Değerleme, paketleme, yöntem seçimi ve ileride açılacak ilanlar, bu yetki olmadan yürüyemez. ÖİB, kararın kendisini ihale ilanı saymamaları çağrısını yaptı. İhale, ayrı bir duyuru, şartname ve takvim ister. 5 Eylül metni, o takvimi içermez. Bu ayrım, yatırımcı ve sürücü için aynı derecede önemlidir: bugün gişe değişmez, yarın da otomatik değişmez.
- Mülkiyet: devlette kalır
- Model: süreli işletme hakkı
- Karar: ÖİB yetkilendirmesi, ihale ilanı değil
- Ücret: ücretsiz hatların ücretli olması kararı yok
- Zam: ek zam kararı yok denildi
Ücret ve zam iddialarına yanıt
ÖİB, ücretsiz otoyolların ücretli hale getirilmesine veya mevcut tarife üzerine ek zam kararına dair bir hüküm bulunmadığını duyurdu. Bu cümle, programın açılmasının otomatik tarife değişikliği demek olmadığını söyler. İleride imzalanacak bir işletme sözleşmesi, bakım ve yatırım yükümlülüğü karşılığında gelir modeli içerebilir. O model, henüz yayımlanmamıştır. Bugünkü resmi dil, spekülatif zam başlığını kapatır.
Köprü ve otoyol tarifesi, sürücünün günlük maliyetine doğrudan yansır. Bu nedenle kurum cümlesi, teknik bir dipnot değil, kamuoyu mesajıdır. Mesajın sınırı da vardır: "bugün böyle bir karar yoktur" ifadesi, ileride hiç karar alınmayacağını garanti etmez. Haber, bu sınırı belirtir. Okuyucuya aktarılan, 5 Eylül açıklamasının metnidir; gelecekteki tarife tahmini değildir.
600 milyon dolar ve 18 milyar zarar hesabı
Hazine ve Maliye Bakanlığı, dolaşımdaki 600 milyon dolarlık kâr iddiasının brüt gelir olduğunu, net rakamın yaklaşık 300 milyon dolar düzeyinde bulunduğunu açıkladı. Brüt ile net arasındaki fark, bakım, işletme, finansman ve amortisman kalemlerinin düşülmesinden doğar. Yalnız hasılatı kâr saymak, işletme ekonomisinin ilk hatasıdır. Bakanlık, bu hatayı rakamla gösterdi.
Aynı açıklamada, 30 yılda 18 milyar dolar zarar üretildiği yönündeki hesabın maliyetleri yok saydığı belirtildi. Uzun dönemli bir zarar iddiası, yatırım, bakım ve yenileme giderlerini dışarıda bırakırsa, payda eksik kalır. Köprü ve otoyol, yalnızca gişe hasılatı değil, asfalt, çelik, aydınlatma ve acil müdahale yüküdür. 30 yıl, bu yükün biriktiği bir süredir. Hazine, hesabı bu nedenle eksik saydı.
- Brüt gelir ile net kârın ayrılması
- 600 milyon dolar iddiasının brüt sayılması
- Net büyüklüğün yaklaşık 300 milyon dolar gösterilmesi
- 18 milyar dolarlık 30 yıllık zarar iddiasının maliyetleri dışarıda bırakması
- Amacın bakım, yatırım ve verim olarak tanımlanması
Amaç: bakım, yatırım, verim
Kurum metinlerinde amaç üç kelimeye indirildi: bakım, yatırım, verim. Bakım, mevcut köprü ve otoyolun güvenli işlemesidir. Yatırım, kapasite, bağlantı ve yenilemedir. Verim, kamu kaynağının işletme modeliyle daha ölçülebilir kullanılmasıdır. Bu üçlü, özelleştirme tartışmasının mali dilidir. Siyasi itirazlar ayrı kanalda yürür; resmi gerekçe bu çerçeveye bağlandı.
Verim iddiası, ancak sözleşme şeffaflığı ve bağımsız denetimle test edilir. Yetkilendirme aşamasında bu test yapılamaz. ÖİB'nin "ihale değildir" cümlesi, tam da bu yüzden önemlidir. Kamuoyu, şartname, gelir paylaşımı ve yatırım taahhüdü yayımlanmadan verimi ölçemez. Haber, amacı aktarır; sonucu ilan etmez. 30 yıllık işletme, o sonucun zaman ufkudur.
Karar, açıklama ve sonraki adım
Sabah yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı kapsamı kurdu; öğleden sonraki ÖİB ve Hazine metinleri yorumu sınırladı. İki katman birlikte okunmalıdır. Karar olmadan yetki doğmaz; açıklama olmadan karar satış gibi okunur. 5 Eylül'ün haber değeri, bu iki katmanın aynı günde üst üste binmesidir.
Sonraki adım, paketlerin nasıl bölüneceği, değerlemenin hangi varsayımlarla yapılacağı ve bir ilanın çıkıp çıkmayacağıdır. Niğde-Pozantı, Gaziantep ve Bursa ekleri, hangi grubun önce çıkarılacağını henüz göstermez. KGM bakimi işlemler bitene kadar sürer. Sürücü için pratik tablo, 5 Eylül akşamı da aynıdır: geçiş açıktır, tarife kararı yoktur, mülkiyet kamudadır. Tartışma, model ve rakam üzerinedir.
Bu derleme, ÖİB ve Hazine cümlelerini Resmi Gazete iskeletine bağlar. Satış, ihale, zam ve zarar başlıkları, kurumların kendi rakamları ve redleriyle yazıldı. Eksik olan, henüz yayımlanmamış şartnamedir. O metin gelene kadar haber, yetki ve düzeltme düzeyinde kalır.
Sık Sorulan Sorular
Köprüler satıldı mı?
ÖİB, işlemin satış olmadığını ve mülkiyetin devlette kaldığını duyurdu. Söz konusu olan süreli işletme hakkıdır.
Karar ihale anlamına mı gelir?
Hayır. Açıklamaya göre karar, ÖİB'nin yetkilendirilmesidir. İhale ayrı bir ilan ve şartname ister.
Ücretsiz otoyollar ücretli mi olacak?
ÖİB, ücretsiz otoyolların ücretli hale getirilmesi veya ek zam kararı olmadığını belirtti.
600 milyon dolar kâr iddiası ne?
Hazine ve Maliye, bu rakamın brüt gelir olduğunu, netin yaklaşık 300 milyon dolar düzeyinde bulunduğunu açıkladı.
18 milyar dolar zarar hesabı neden eleştirildi?
Bakanlığa göre 30 yıllık bu hesap, bakım ve yatırım maliyetlerini yok saymaktadır. Amaç bakım, yatırım ve verim olarak tanımlandı.